Ipamorelinę nierzadko opisuje się jako «peptyd medyczny», który «przepisują lekarze». Aby zweryfikować te twierdzenia, redakcja sięgnęła do danych regulacyjnych i publikacji klinicznych. Krótka odpowiedź — oficjalnych wskazań nie ma. Dłuższa — poniżej: co dokładnie badano, dlaczego rozwój się zatrzymał i jakie leki tej samej klasy są rzeczywiście dostępne w medycynie.
Status regulacyjny: krótka odpowiedź
Ipamorelina nie jest zarejestrowana jako lek ani przez FDA w USA, ani przez EMA w Unii Europejskiej. W związku z tym nie ma dla niej zatwierdzonej ulotki, wskazań, przeciwwskazań i dawkowania, a także nie ma systemu porejestracyjnego nadzoru nad reakcjami niepożądanymi.
Peptyd stworzyła firma Novo Nordisk w latach 90. i opisała w 1998 roku jako pierwszy selektywny sekretagog hormonu wzrostu. Później prawa do rozwoju otrzymała firma Helsinn, która badała go w zupełnie innym celu — przywrócenia motoryki jelit po operacjach.
Między publikacją naukową a zarejestrowanym lekiem leży długa droga: fazy badań klinicznych, wykazanie skuteczności w porównaniu z placebo czy standardowym leczeniem, ocena bezpieczeństwa na dużych próbach. Ipamorelina tej drogi nie przeszła.
Dlatego sformułowanie «zastosowanie medyczne ipamoreliny» jest poprawne jedynie w znaczeniu «badane zastosowanie medyczne». Oficjalnych wskazań, według których lekarz mógłby przepisać zarejestrowany lek, nie ma.
Niedrożność pooperacyjna: główna nisza kliniczna
Niedrożność pooperacyjna to przejściowe zaburzenie motoryki przewodu pokarmowego po operacjach jamy brzusznej. Wydłuża pobyt w szpitalu, powoduje nudności, wzdęcia i opóźnienie powrotu do odżywiania. Poszukiwanie skutecznych środków do jej profilaktyki to aktualne zadanie chirurgiczne.
Grelina stymuluje motorykę żołądka i jelit, więc agonistów jej receptora rozważano jako potencjalne prokinetyki. Ipamorelina z jej dobrą tolerancją i brakiem efektu kortyzolowego wydawała się dogodnym kandydatem.
W randomizowanym, kontrolowanym placebo badaniu drugiej fazy Beck i współautorów (2014) pacjenci po resekcji jelita otrzymywali ipamorelinę dożylnie lub placebo przez kilka dni pooperacyjnych. Lek był ogólnie dobrze tolerowany, ale nie wykazał statystycznie istotnej przewagi w głównym punkcie końcowym — czasie do powrotu funkcji przewodu pokarmowego.
Po tych wynikach programu rozwoju nie kontynuowano. Co ciekawe, inni agoniści receptora greliny badani przy niedrożności i gastroparezie również nie doszli do rejestracji w tych wskazaniach, co świadczy o złożoności tej niszy ogółem.
| Kierunek | Etap badań | Wynik |
|---|---|---|
| Niedrożność pooperacyjna | Badania kliniczne, faza II | Głównego punktu końcowego nie osiągnięto |
| Farmakokinetyka u zdrowych ochotników | Wczesne badania kliniczne | Krótki okres półtrwania, pojedynczy szczyt GH |
| Wzrost kości | Badania przedkliniczne na szczurach | Stymulacja wzrostu na długość |
| Niedobór GH, kacheksja | Bez ukończonych programów klinicznych | Brak rejestracji |
Inne kierunki badań
W pracach przedklinicznych grupy Novo Nordisk ipamorelinę badano na szczurach, w szczególności pod kątem wpływu na wzrost kości na długość i masę ciała. Wyniki te wspierały hipotezę o możliwym zastosowaniu przy stanach związanych z niedoborem GH, ale do badań klinicznych w tej niszy nie doszło.
Przyczyny są zrozumiałe: do leczenia niedoboru hormonu wzrostu istnieje już rekombinowana somatropina z wieloletnią bazą dowodową, a efekt sekretagogu zależy od zachowanej funkcji przysadki, która u wielu takich pacjentów jest zaburzona.
Badano również wpływ agonistów receptora greliny na tkankę kostną, na przykład w modelach osteopenii wywołanej glikokortykosteroidami. Ale to prace eksperymentalne na zwierzętach, które nie mają bezpośrednich następstw klinicznych.
Idee stosowania ipamoreliny do terapii «przeciwstarzeniowej», poprawy snu czy gojenia urazów nie przeszły kontrolowanych badań klinicznych i nie są wskazaniami medycznymi w sensie regulacyjnym.
Zarejestrowane alternatywy dla rzeczywistych wskazań
Dla stanów, które czasem wspomina się w związku z ipamoreliną, w medycynie istnieją zarejestrowane rozwiązania o udowodnionej skuteczności. To właśnie do nich sięgają lekarze.
- Niedobór hormonu wzrostu u dzieci i dorosłych— rekombinowana somatropina i jej formy o przedłużonym działaniu, na zlecenie endokrynologa.
- Diagnostyka niedoboru GH u dorosłych— doustny agonista receptora greliny makimorelina (zarejestrowany przez FDA w 2017 roku), a także klasyczne testy stymulacyjne.
- Kacheksja nowotworowa— agonista receptora greliny anamorelina, zarejestrowany w Japonii na podstawie badań ROMANA.
- Niedrożność pooperacyjna— protokoły przyspieszonej rekonwalescencji po operacjach, a w niektórych przypadkach obwodowy antagonista receptorów opioidowych alwimopan (w USA).
Znamienne, że mechanizm, na którym opiera się ipamorelina — aktywacja receptora greliny — jednak znalazł drogę do medycyny, ale poprzez inne cząsteczki i dla bardzo wąskich wskazań.
Badanie Garcia i współautorów (2018) wykazało, że makimorelina jako test diagnostyczny pod względem dokładności jest porównywalna z testem tolerancji insuliny, ale pozbawiona ryzyka hipoglikemii właściwego temu ostatniemu. To przykład tego, jak klasa agonistów greliny może być użyteczna w ściśle określonej niszy.
Dla pacjenta oznacza to prostą zasadę: jeśli istnieje realny problem medyczny z osią GH, motoryką jelit czy utratą wagi, istnieją zarejestrowane i zbadane sposoby jego rozwiązania.
Kompaundowanie, «kliniki długowieczności» i ryzyka
W niektórych krajach ipamorelinę oferuje się w «klinikach długowieczności» lub przez apteki wytwarzające leki indywidualnie. Ważne, aby zrozumieć, że taka praktyka nie równa się oficjalnemu wskazaniu medycznemu.
W USA FDA wyrażała zaniepokojenie stosowaniem szeregu peptydów, w szczególności ipamoreliny, w aptecznym kompaundowaniu, powołując się na niedostatek danych o bezpieczeństwie i możliwe ryzyka zanieczyszczeń oraz immunogenności.
Produkty «do badań» z internetowych sklepów w ogóle nie przechodzą kontroli farmaceutycznej. Niezależne analizy podobnych produktów wielokrotnie wykrywały niezgodność deklarowanej zawartości, zanieczyszczenia i oznaki degradacji.
Dla sportowców sytuacja jest jednoznaczna: ipamorelina jest wprost wymieniona w sekcji S2 Listy zakazanej WADA i jest zakazana stale. Uzyskanie zgody na zastosowanie terapeutyczne dla niezarejestrowanej substancji bez ustalonych wskazań jest praktycznie niemożliwe.
Wnioski redakcji
Ipamorelina nie ma żadnego oficjalnego wskazania medycznego: nie zarejestrowały jej ani FDA, ani EMA.
Główny program kliniczny — przy niedrożności pooperacyjnej — zakończył się badaniem drugiej fazy, które nie osiągnęło głównego punktu końcowego. Inne kierunki pozostały na poziomie przedklinicznym.
Dla rzeczywistych potrzeb medycznych istnieją zarejestrowane alternatywy, w tym leki tej samej klasy — makimorelina i anamorelina.
Polecamy również przeczytać nasze materiały «Historia odkrycia ipamoreliny», «Zastosowanie medyczne GHRP-6: oficjalne wskazania» oraz «Status ipamoreliny na liście WADA i w prawie».
Bibliografia
- Raun K, Hansen BS, Johansen NL, et al. Ipamorelin, the first selective growth hormone secretagogue. Eur J Endocrinol. 1998;139(5):552–561.
- Beck DE, Sweeney WB, McCarter MD; Ipamorelin 201 Study Group. Prospective, randomized, controlled, proof-of-concept study of the ghrelin mimetic ipamorelin for the management of postoperative ileus in bowel resection patients. Int J Colorectal Dis. 2014;29(12):1527–1534.
- Gobburu JV, Agersø H, Jusko WJ, Ynddal L. Pharmacokinetic-pharmacodynamic modeling of ipamorelin, a growth hormone releasing peptide, in human volunteers. Pharm Res. 1999;16(9):1412–1416.
- Garcia JM, Biller BMK, Korbonits M, et al. Macimorelin as a diagnostic test for adult GH deficiency. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(8):3083–3093.
- Temel JS, Abernethy AP, Currow DC, et al. Anamorelin in patients with non-small-cell lung cancer and cachexia (ROMANA 1 and ROMANA 2). Lancet Oncol. 2016;17(4):519–531.
- U.S. Food and Drug Administration. Macrilen (macimorelin) for oral solution: prescribing information. 2017.
- World Anti-Doping Agency. The Prohibited List. Montreal: WADA; актуальне видання.
Andriy Melnyk
Trener sportów siłowych, autor programów dla początkujących i średniozaawansowanych. Pisze o planowaniu treningów.
